Ülkemizde uzun süredir devam eden Anayasa tartışmaları son günlerde yeniden ön plana çıkmıştır. 1982 tarihli Anayasa, yapılan değişikliklere rağmen birçok kesim tarafından yetersiz bulunmakta ve yeni, sivil bir Anayasa yapılması talebi geniş bir yakınma konusu olmaya devam etmektedir. 
Ancak bu alanda henüz esaslı bir mutabakat ve uygulamaya dönük bir adım atılmış değildir.

Yeni Anayasa tartışmalarında siyasetçiler sıklıkla ilk dört maddenin değişmeyeceği yönünde beyanlar vermektedir; buna rağmen tartışmaların odağında yine bu maddeler ve özellikle “laiklik” kavramı bulunmaktadır. 
Devletin şekli ile Cumhuriyetin niteliklerini belirleyen bu maddeler içinde kilit hususlardan biri laikliktir.

Laiklikle ilgili sorumuz şu olabilir: Laiklikle sorun var mı?

Bizim sorun tanımımız, laiklik kavramının Türkiye’deki uygulamalarında ortaya çıkan sonuçlarla ilgilidir. 
Anayasa’da yer alan fakat açıkça tarif edilmeyen bir kavram olarak laiklik, uygulamada çeşitli yorumlara konu olmuş; bu yorumlar zaman zaman inançlarını özgürce yaşamak isteyen bireylerle devlet uygulamaları arasında gerilimlere yol açmıştır. 
Geçmişte laiklik tartışmaları çerçevesinde birtakım kısıtlayıcı uygulamalar, başörtüsü yasağına ilişkin düzenlemeler ve siyasi hayatla ilgili uygulamalar sıklıkla tartışılmış; bunlar hakkında hem hukukî hem de toplumsal itirazlar gündeme gelmiştir.

Bu bağlamda laiklik, kimi dönemlerde inanç sahibi grupların kamusal yaşamda dışlanma, ayrımcılık veya hak kaybı yaşadığı algısına zemin oluşturmuştur. 
Bu tür algı ve tecrübeler dikkate alınarak laikliğin Anayasa’daki yerinin ve tanımının yeniden gözden geçirilmesi gerektiği savunulmaktadır. 
Özellikle “değiştirilemez ve değiştirilmesi teklif edilemez” gibi mutlak hükümlere bağlanan kavramların ileride farklı yorumlara açıklık sağlayabileceği; böylece siyasal iktidarın gündem ve tercihleri doğrultusunda uygulamaların şekillenebileceği endişesi dile getirilmektedir.

Laikliğin doğduğu ve yoğun şekilde tartışıldığı ülkelerden biri olan Fransa’da görüldüğü üzere, laikliğin tanımı ve kapsamı hâlâ hukuki ve siyasal tartışmaların konusu olmaya devam etmektedir. 
Mahkeme kararları ile bireylerin dinî özgürlükleri ile devletin dine tarafsızlık ilkesi arasındaki sınırlar belirlenirken, nihai uygulamalar zaman zaman siyasi tercihlerin ve yargısal değerlendirmelerin etkisine uğramaktadır.

Bizim görüşümüze göre, devletin her dini ve inancı taşıyan vatandaşın haklarına saygı göstermesi ve bu hakları etkin biçimde koruması zorunludur. 
Bu amaca uygun olarak yeni Anayasa’da laiklik gibi tartışmalı ve dışarıdan ithal edilmiş kavramların mutlak bir şekilde yer alması yerine, dinsel özgürlük ve vicdan özgürlüğü de dâhil olmak üzere temel hakların açık, bağlayıcı ve kapsayıcı bir biçimde “Haklar” başlığı altında düzenlenmesi daha uygun olacaktır. 
Kendi tarihî ve medenî referanslarımız açısından “hak” temelli bir yaklaşımın hem kapsayıcı hem de sürdürülebilir olacağı kanaatindeyiz.

Kamu hizmetinde görev yapanların dinî kimlikleri üzerinden tarafsızlık kaygıları zaman zaman ifade edilmektedir. Ancak mevcut uygulamalarda, kamu görevlilerinin Anayasa ve kanunlarla çizilmiş çerçeve içinde hareket ettiği, hukukun işlediği bir ortamda herkesin hak ve yükümlülüklere tabi olduğu unutulmamalıdır. 
Ayrıca kamuda başörtüsüyle görev yapan personel hakkında sistematik şikâyetlere dayalı somut bir sorun tespit edildiğine ilişkin yaygın ve doğrulanmış bir veri bulunmamaktadır. 
Bu nedenle kamusal düzenin korunması açısından gerekli güvenceler hukukun üstünlüğü ve eşitlik ilkeleri çerçevesinde sağlanmalıdır.

Sonuç olarak; yeni Anayasa hazırlanırken, inancı ne olursa olsun her vatandaşın temel hak ve özgürlüklerinin güvence altına alınması; ayrımcılığa yol açabilecek veya belirli grupları dışlayabilecek muğlak kavramların Anayasa’da belirsiz ve mutlak ifadelerle yer almasının yeniden değerlendirilmesi gerektiğini düşünüyoruz. 
Bizim önerimiz, din ve vicdan özgürlüğünü doğrudan koruyan, herkes için geçerli, açık ve denetlenebilir haklar düzenlemesi çerçevesinde bir anayasal yapı kurmaktır. 
Böylece laiklik kavramının uygulamada ayrımcılık aracı hâline gelmesi riski azaltılabilir ve tüm vatandaşlar devletin koruyucu şemsiyesi altında eşit şekilde güvenceye alınmış olacaktır.